BETON SINIFLARI ;

a) Basınç Dayanım Sınıfları
Betonun basınç mukavemeti standart kür koşullarında saklanmış (20 °C ±2°C kirece doygun su içerisinde), 28 günlük silindir (15 cm çap, 30 cm yükseklik) veya küp (15 cm kenarlı) numuneler üzerinde ölçülür.

      Hazır betonda basınç dayanımı sınıfları, karşılığı silindir ve küp mukavemetleri  aşağıdaki tabloda özetlenmiştir. (TS EN 206)
 

Basınç dayanımı sınıfı

En düşük karakteristik silindir dayanımı
f_ck,sil N/mm²

En düşük karakteristik küp dayanımı
f_ck,küp N/mm²

 C  8/10

8

10

C 12/15

12

15

C 16/20

16

20

C 20/25

20

25

C 25/30

25

30

C 30/37

30

37

C 35/45

35

45

C 40/50

40

50

C 45/55

45

55

C 50/60

50

60

C 55/67

55

67

C 60/75

60

75

C 70/85

70

85

C 80/95

80

95

C 90/105

90

105

C 100/115

100

115

Örnek : C25/30
C25 : En düşük karakteristik silindir dayanımı C30 : En düşük karakteristik küp dayanımı Hafif Beton Daynım Sınıfları LC şeklinde gösterilir.

Betonda İstatistiksel Kalite Denetimi
Beton üretim tesisinin belirlenen standart sapması s olup, bu değer tesisin üretim araçlarına, kullanılan malzemelere, firmanın uyguladığı tekniklere ve personeline bağlıdır. Istenilen proje dayanımı olan fcd yi gerçekleştirmek için amaçlanan dayanım fca şöyle hesaplanır: fca = fcd + 1.48 s

TS EN 206 – 1 standardına göre üretilen betonlardan numune alınması için iki durum söz konusudur. Başlangıç üretimi en az 35 deney sonucu elde edilinceye kadar olan üretimi kapsar. Sürekli üretim 12 aydan fazla olmayan sürede en az 35 deney sonucu elde edildikten sonraki üretimdir.

                                                                                       Basınç Dayanım için Uygunluk Kriterleri 
 

Üretim Kontrol Belgesiz Üretilen Beton
Belirlenmiş hacimdeki betondan deneyler için en az 3 adet numune alınmalıdır. Aşağıdaki tabloda verilen uygunluk kriterinin sağlanmasıyla, betonun uygun beton dayanım sınıf grubuna ait olduğu kabul edilir.
b) Kıvam Sınıfları
Betonun işlenebilme özelliği kıvamı ile tayin edilebilmektedir. Kıvam, betonun kullanım yerine (kalıp geometrisi, demir sıklığı, eğim), betonu yerleştirme, sıkıştırma, mastarlama imkanlarına ve işçiliğine, şantiyede beton iletim imkanlarına (pompa, kova) bağlı olarak özenle seçilmesi gereken bir özelliktir. Beton Standardı TS EN 206’da 5 kıvam bulunmaktadır. S1, S2, S3, S4 ve S5 sembolleri ile tanımlanan bu kıvamlar çökme (slump) konisi deneyi ile ölçülmektedir.

Hazır betonda şantiye teslimi kıvam, taşıma süresi ve beton sıcaklığına bağlıdır. Taşıma süresi kıvamı etkilemekte, süre uzadıkça ve hava sıcaklığı yükseldikçe santraldan şantiyeye kıvam kaybı artmaktadır. Bu kıvam kaybının betona su verilerek dengelenmesi mukavemeti düşürmektedir.

TS EN 206’ ya göre ayrıca Vebe., Yayılma ve Sıkıştırılabilme sınıfları da kıvam tayini için kullanılabilmektedir.

Slump (Çökme) Deneyi yapılırken ; Çökme deneyi kesik koni şeklinde bir kalıba doldurulan taze betonun kalıp çekildikten sonraki çökme miktarının cm ya da mm olarak ölçülmesi esasına dayanır. Bu deney yöntemi ülkemizde son derece yaygın olarak kullanılmaktadır. Fakat yanlış olarak çökme deneyinden elde edilen sonuçlar betonun işlenebilirliğine bir gösterge olarak değerlendirilmektedir. Genel olarak, çökme değeri ile işlenebilirlik arasında yüksek bir korelasyon olması sebebiyle bu durum kayda değer olumsuzluklara sebep olmaz. Fakat yine de çökme değeri olarak ölçülen kıvamın artmasıyla, işlenebilirliğin de her zaman aynı oranlarda artmayacağı unutulmamalıdır.

"AFET BÖLGELERİNDE YAPILACAK YAPILAR HAKKINDA YÖNETMELİK" de vibratör kullanmadan beton dökümü işlemini yasaklamıştır.
Şişleme, tokmaklama v.b. elle sıkıştırma usulleri, yalnızca vibratör kullanımıyla beraber, yardımcı usuller olarak kullanılabilir.
Çökme deneyi kolaylığından ve özel deney düzeni gerektirmemesinden dolayı şantiyelerde kalite kontrol amaçlı olarak taze betonun kıvamının sık sık kontrol edilebilmesi için çok uygundur. Bu deney TS EN 12350-2’de tanımlanmıştır.

Betonun Taşınması Sırasında Kıvam Kaybının Muhtemel Nedenleri

• Betonun yalancı priz yapması. Bunun önüne karıştırma işlemine devam edilerek geçilebilir.
• Uzun taşıma mesafeleri. Yol boyunca beton priz almaya başlayabilir.Karışım suyu da buharlaşabilir.
• Dökümden önce aşırı karıştırma süresi
• Sıcak hava şartları

Özellikle bina sektöründe beton işçiliğinde bilinç ve eğitim düzeyi düşük olduğundan taşıma, yerleştirme ve mastarlama işlemlerinin kolaylığı açısından 18 - 22 cm çökmeli, çok akıcı kıvamlı beton kullanma, bu amaçla da şantiyede hazır betona su verme eğilimi çok yüksektir. Bu eğilimin mukavemet düşürücü zararlı sonucunu yok etmek için Türkiye Hazır Beton Birliği Yönetim Kurulu bir karar alarak üyelerine şantiye teslimi beton kıvamını S4 düzeyinde (çökme >16 cm) tutmalarını tavsiye etmiş, bunu yaparken su/çimento oranına (dolayısıyla mukavemete) dikkatlerini çekmeyi de ihmal etmemiştir. Bu konuda bilgilenen ve bilinçlenen müşteriler S4 kıvamlı beton sipariş vermektedir.

 
d) Agrega En Büyük (Maksimum) Dane Büyüklüğü

Beton içinde kullanılacak en iri agrega tane büyüklüğünün kalıp en dar boyutu, döşeme derinliği, pas payı, en sık donatı aralığı gibi unsurlarla uyumlu biçimde, TS 500 de belirtilen şekilde seçilmesi gerekir.
TS 500 e göre agreganın en büyük dane büyüklüğü:

 Kalıp genişliğinin 1/5 inden,
 Döşeme kalınlığının 1/3 ünden,
 Iki donatı çubuk arasındaki uzaklığın 3/4 ünden büyük olamaz.

Betonun agrega en büyük tane büyüklüğüne göre sınıflandırılmasında, betonda kullanılan en büyük agrega tane sınıfının üst anma büyüklüğü ( Den çok ) esas alınır. D, TS 706 EN 12620'ya göre, agrega büyüklüğüne bağlı olarak tarif edilen en büyük elek göz açıklığıdır.

e) Çevre Etki Sınıfları
Dayanıklılıkla ilgili deneylerin sonuçlarında ki farklılıklar nedeniyle, beton performansıyla ilgili olarak çevreden kaynaklşanan etkilere dayanıklı beton özelliklerini saptama yöntemi, belirlenmiş beton özelliklerini saptma yöntemi, belirlenmiş beton özelliklerinin sağlanması ve bileşimle ilgili değerlerin sınırlandırılması şeklinde standardda verilmiştir.

 Bileşen malzemelerin izin verilen tip ve sınıfları
 En yüksek çimento içeriği
 En düşük beton basınç dayanım sınıfı(tercihe bağlı)
 Betonun en düşük hava içeriği(gerkeliyse)

Öngörülen düzeydeki bakım koşulları altında beton en az 50 yıl planlanmış kullanım ömrüne sahip olmalıdır. Sınır değerlerle ilgili kurallara uygun olması ve aşağıda koşullarına maruz betonun, planlanan kullanım ömrü boyunca, yapıda yeterli dayanıklılık koşullarını sağlayacağı kabul edilir.-Beton; TS 1247, TS 1248, ENV 13670-1 veya ilgili diğer standardlarda tanımlandığı gibi uygun şekilde yerleştirilmeli,Beton TS 500, ENV 1992-1 gibi ilgili tasarım standardlarında özel çevra şartlarına göre donatının beton örtü tabakası için verilene uygun en düşük kalınlığa sahip olmalıdır.

- Uygun etki sınıfı seçilmiş olmaldıır. Öngörülen bakım gerçekleştirilmelidir.

Çevreden kaynaklanan etkiler, Tablo 3’de verilen etki sınıfları şeklinde tarif edilebilir.Beton tarif edilen etkilerin birden fazlasına maruz kalabilir.
Bu durumda her iki koşuluda sağlamalıdır.

a) Betonda sürüklenmiş hava içeriği en az %4 olmalıdır.
b)Sülfata dayanıklı çimento
Klorür içeriği Klorür iyonları, çimento kütlesinin yüzdesi olarak ifade edildiğinde, betonun klorür içeriği, seçilen sınıf için Çizelge 10'da verilen değeri geçmemelidir.Betonun en fazla klorür içeriği

3.Diğer Özellikler

a) Taze Beton Sıcaklığı
Hazır Beton standardına uygun olarak şantiyeye teslim edilen taze hazır beton sıcaklığının +5 °C'den az olmaması gerekmektedir.
b) Birim Ağırlık
Hazır beton üreticisinin hedef değerine göre birim ağırlığa¸ ±100 kg/m3 tolerans getirilmiştir. Örneğin beyan edilen değer 2350 kg/m3 ise tolerans sınırları 2350± 100 kg/m3 olmaktadır.Birim ağırlık yoluyla metraj sorunları çözümlenebilmekte, transmikser boş ve dolu tartılarak beton ağırlığı ve hacmi belirlenebilmektedir.